Self in IFS: van automatische patronen naar meer vrijheid, keuze en Self-leadership
Misschien herken je dit.
Een kant van jou wil eindelijk rust nemen.Maar een andere kant zegt: “Je kunt nu toch niet stoppen? Er moet nog zoveel gebeuren.”
Een kant van jou wil voor jezelf kiezen en nee zeggen.Maar een andere kant is bang om iemand teleur te stellen en zegt daarom toch ja.
Een kant van jou weet dat je goed genoeg bent.En tegelijkertijd kan een andere kant ontzettend kritisch zijn en blijven zoeken naar wat er beter moet.
Of misschien merk je dat het ene moment alles onder controle lijkt, terwijl je op een ander moment volledig wordt overspoeld door emoties, gedachten of spanning.
Welke kant ben jij dan?
Misschien voelt het soms alsof één van deze kanten jou is.
Alsof je nu eenmaal een perfectionist bent.
Of iemand die altijd alles overdenkt.
Of iemand die geen grenzen kan aangeven.
Of iemand die altijd sterk moet zijn.
Maar kijk eens goed.
Als je kunt merken dat er een kant in jou is die wil doorgaan én een kant die wil rusten…
Als je kunt horen dat de ene kant “ja” zegt en een andere kant “nee”…
Wie is het dan die beide kanten kan opmerken?
Er is iets in jou dat kan luisteren naar wat er allemaal gebeurt.
Iets dat kan zeggen:
“Een deel van mij wil heel graag doorgaan.”
“En een ander deel van mij is eigenlijk ontzettend moe.”
Wanneer je beide kanten kunt zien, ben je niet alleen kant A.
Maar je bent ook niet alleen kant B.
Je bent meer dan je delen.
Binnen Internal Family Systems (IFS) noemen we deze verschillende kanten delen.
En het uitgangspunt is eenvoudig maar krachtig:
Je hebt delen, maar je bént je delen niet.
Waarom voelt het soms alsof een deel het overneemt?
We hebben allemaal verschillende delen in ons.
Een deel dat hard werkt.Een deel dat wil pleasen.Een deel dat controle probeert te houden.Een deel dat kritisch is.Een deel dat zich terugtrekt.Een deel dat bang is.Een deel dat alles graag goed wil doen.
Deze delen hebben vaak een beschermende functie.
Ze hebben in de loop van je leven geleerd wat volgens hen nodig is om jou veilig, gewaardeerd, geliefd of in controle te houden.
En soms wordt een deel zó actief dat het voelt alsof het de leiding overneemt.
Je wordt bijvoorbeeld volledig meegenomen door je innerlijke criticus.
Of je zegt automatisch ja, terwijl je eigenlijk nee wilt zeggen.
Of je blijft maar doorgaan, terwijl je lichaam allang aangeeft dat je rust nodig hebt.
Op zo'n moment kan het voelen alsof:
"Dit ben ik gewoon."
Maar binnen IFS maken we een belangrijk onderscheid.
Je ervaart dit deel. Je bént het deel niet.
En dat betekent dat er ruimte kan ontstaan tussen jou en wat er op dat moment gebeurt.
Van “ik ben dit” naar “een deel van mij voelt dit”
Dat klinkt misschien als een klein verschil.
Maar vergelijk:
“Ik ben onzeker.”
met:
“Een deel van mij voelt zich onzeker.”
Of:
“Ik kan geen nee zeggen.”
met:
“Een deel van mij is bang voor wat er gebeurt als ik nee zeg.”
Of:
“Ik moet altijd sterk zijn.”
met:
“Een deel van mij gelooft dat ik sterk moet blijven.”
Door op deze manier naar jezelf te kijken, hoef je je ervaring niet weg te duwen.
Je zegt niet dat je onzekerheid er niet mag zijn.
Je ontkent je angst niet.
Je probeert je perfectionisme niet onmiddellijk uit te schakelen.
Je begint alleen te zien:
Dit is een deel van mij. Dit is niet alles wat ik ben.
En precies daar kan ruimte ontstaan.
Wat is Self in IFS?
Als je verschillende delen hebt, maar niet samenvalt met één van die delen, komt de vraag:
Wie ben je dan?
Binnen IFS noemen we dat Self.
Self is geen nieuw deel dat ergens diep in je verstopt zit.
Het is ook niet iets wat je moet creëren of ontwikkelen.
Self verwijst naar een natuurlijke kern van waaruit je je verschillende delen kunt waarnemen en ermee kunt omgaan.
Vanuit Self hoef je niet meteen te kiezen welke kant gelijk heeft.
Je kunt luisteren.
Je kunt nieuwsgierig worden.
Je kunt begrijpen wat er onder een patroon ligt.
En je kunt aanwezig blijven bij wat er in jou gebeurt.
Bijvoorbeeld:
Een deel zegt:
“We moeten doorgaan.”
Een ander deel zegt:
“Ik kan echt niet meer.”
Vanuit een automatische reactie moet één van deze twee misschien winnen.
Vanuit Self kan er iets anders ontstaan:
“Ik hoor jullie allebei. Laten we eens kijken wat er hier werkelijk nodig is.”
Dat is de beweging van Self-leadership.
Wat betekent Self-leadership?
Self-leadership betekent niet dat je jezelf beter moet leren beheersen.
Het betekent ook niet dat je vanaf nu altijd rustig, zelfverzekerd en in balans moet zijn.
Het gaat erom dat je steeds meer vanuit Self aanwezig kunt zijn bij je verschillende delen.
In plaats van automatisch geleid te worden door een patroon, kun je het patroon leren herkennen.
In plaats van jezelf te veroordelen, kun je nieuwsgierig worden.
In plaats van meteen te reageren, kan er een moment van ruimte ontstaan.
En vanuit die ruimte ontstaat iets belangrijks:
je hebt meer keuze.
Misschien blijft een deel bang.
Maar je kunt toch die grens aangeven.
Misschien wil een deel alles perfect doen.
Maar je kunt toch besluiten dat goed genoeg genoeg is.
Misschien wil een deel iedereen tevreden houden.
Maar je kunt toch voelen wat jij nodig hebt.
Dat betekent niet dat je delen verdwijnen.
Het betekent dat ze niet langer automatisch hoeven te bepalen wat je doet.
De 8 C's van Self
Hoe voelt Self eigenlijk?
Binnen IFS wordt Self beschreven aan de hand van acht kwaliteiten: de 8 C's.
Calmness — Kalmte
Er ontstaat meer innerlijke ruimte.
Je hoeft niet meteen te handelen vanuit alles wat je voelt.
Curiosity — Nieuwsgierigheid
Je kunt jezelf vragen:
“Interessant… waarom reageert dit deel zo sterk?”
Zonder jezelf meteen te veroordelen.
Clarity — Helderheid
Je kunt beter onderscheiden wat verschillende delen voelen, willen en vrezen.
Je hoeft niet meer alles als één grote kluwen te ervaren.
Compassion — Compassie
Je kunt met meer begrip kijken naar delen die je misschien jarenlang hebt geprobeerd te veranderen of onderdrukken.
Confidence — Zelfvertrouwen
Je ontwikkelt meer vertrouwen in je vermogen om aanwezig te blijven bij wat er gebeurt.
Courage — Moed
Je kunt stappen zetten die spannend zijn, ook wanneer een deel van jou bang is.
Creativity — Creativiteit
Wanneer je niet automatisch vastzit in je oude strategieën, ontstaat ruimte voor nieuwe mogelijkheden.
Connectedness — Verbondenheid
Je kunt meer verbinding ervaren met jezelf, je verschillende delen en de mensen om je heen.
De 8 C's zijn geen checklist
Je hoeft niet iedere dag alle acht kwaliteiten te voelen.
Je hoeft niet altijd kalm te zijn.
Je hoeft niet altijd helder te zijn.
En je hoeft jezelf zeker niet te perfectioneren in Self zijn.
Dat zou zomaar een nieuw project van een perfectionistisch deel kunnen worden.
De 8 C's zijn kwaliteiten die meer toegankelijk kunnen worden wanneer je minder volledig wordt meegenomen door beschermende delen.
Het gaat niet om perfectie.
Het gaat om ruimte.
Je patronen veranderen door je relatie ermee te veranderen
Misschien heb je al vaak geprobeerd om een patroon te veranderen.
Je hebt jezelf voorgenomen minder te piekeren.
Beter je grenzen aan te geven.
Minder hard voor jezelf te zijn.
Meer rust te nemen.
En toch gebeurt het steeds opnieuw.
Binnen IFS kijken we niet alleen naar het gedrag zelf.
We zijn nieuwsgierig naar het deel erachter.
Wat probeert dit deel voor jou te doen?
Waar is het bang voor?
Wat heeft het geleerd over de wereld?
En wat zou er gebeuren als het niet meer zo hard hoefde te werken?
Door op deze manier naar je patronen te kijken, verandert er iets fundamenteels.
Je bent niet langer alleen bezig met:
“Hoe kom ik van dit gedrag af?”
Maar je begint te begrijpen:
“Waarom is dit deel ooit zo hard gaan werken?”
En juist vanuit dat begrip kan verandering mogelijk worden.
Van automatische patronen naar meer vrijheid
Self-leadership betekent uiteindelijk niet dat je nooit meer terugvalt in oude patronen.
Je zult soms nog steeds ja zeggen terwijl je nee bedoelde.
Je zult soms blijven doorgaan terwijl je rust nodig hebt.
Je zult soms geraakt worden door iets wat iemand zegt.
Oude patronen kunnen nog steeds geactiveerd worden.
Maar misschien merk je ze eerder op.
Misschien ontstaat er een moment tussen de trigger en je reactie.
Een moment waarin je kunt denken:
“Wacht. Er is een deel van mij dat nu heel bang is.”
En in plaats van automatisch te reageren, kun je even aanwezig blijven.
Voelen.
Luisteren.
Onderzoeken.
En dan kiezen.
Niet omdat je alles onder controle hebt.
Maar omdat je steeds minder volledig wordt geleid door wat ooit automatisch is
geworden.
Daar ontstaat vrijheid.
Self ervaren: niet alleen begrijpen, maar voelen
Self is geen concept dat je alleen met je hoofd hoeft te begrijpen.
Juist wanneer je leert opmerken wat er in je lichaam gebeurt, kun je ervaren hoe verschillend het voelt wanneer je volledig wordt meegenomen door een deel — en wanneer er meer ruimte ontstaat.
Misschien merk je spanning in je borst.
Een versnelde ademhaling.
Een knoop in je buik.
Een gespannen kaak.
Of juist een gevoel van rust en ruimte.
Door hier aandacht aan te geven, leer je niet alleen je gedachten en patronen herkennen.
Je leert je hele systeem beter begrijpen.
En soms begint verandering precies daar:
Niet door jezelf te forceren om anders te reageren.
Maar door eerst aanwezig te worden bij wat er werkelijk gebeurt.
Een kleine oefening
De volgende keer dat je merkt dat je vastloopt in een bekend patroon, pauzeer dan even.
Vraag jezelf:
Welke kant van mij is nu aanwezig?
Misschien is het de kant die bang is.
De kant die wil pleasen.
De kant die alles perfect wil doen.
De kant die wil vluchten.
De kant die vindt dat je moet doorgaan.
Probeer vervolgens eens te zeggen:
“Een deel van mij voelt…”
In plaats van:
“Ik ben…”
En merk op wat er verandert.
Misschien ontstaat er een klein beetje afstand.
Een beetje meer ruimte.
Misschien kun je ineens nieuwsgierig worden naar wat dit deel probeert te beschermen.
En misschien merk je:
Als ik dit deel kan zien, ben ik niet alleen dit deel.
Er is iets in jou dat kan luisteren.
Iets dat kan waarnemen.
Iets dat ruimte kan geven aan verschillende kanten van jezelf.
Dat noemen we binnen IFS Self.
Meer dan je patronen
Je bent niet alleen de kant die altijd doorgaat.
Niet alleen de kant die bang is.
Niet alleen de perfectionist.
Niet alleen de pleaser.
Niet alleen degene die alles onder controle wil houden.
En ook niet alleen de kant die rust nodig heeft.
Je bent meer dan je patronen.
Wanneer je leert om je verschillende delen te herkennen en vanuit Self aanwezig te zijn bij wat er in jou gebeurt, kan er meer ruimte ontstaan.
Ruimte om te voelen.
Ruimte om te begrijpen.
Ruimte om anders te reageren.
Ruimte om nieuwe keuzes te maken.
En uiteindelijk misschien wel de ruimte om steeds meer te leven vanuit wat werkelijk bij jou past.
Niet automatisch.
Niet vanuit oude beschermingsstrategieën.
Maar met meer vrijheid, keuze en Self-leadership.
Wil je IFS niet alleen begrijpen, maar ook ervaren?
In mijn begeleiding combineer ik Internal Family Systems met lichaamsgericht werk.
We kijken niet alleen naar wat je denkt of doet, maar ook naar de verschillende kanten in jou en hoe je patronen zich in je lichaam laten voelen.
Zodat je niet alleen begrijpt waarom je doet wat je doet, maar kunt ervaren wat er gebeurt wanneer je er op een andere manier mee leert omgaan.
Van automatische patronen naar meer ruimte, vrijheid en keuze. Ervaar het gewoon zelf in een sessie.
Opmerkingen